طی یک پژوهش علمی مشخص شد؛
پروژه‎ بن ـ بروجن به دلیل بارگذاری جدید بر حوضه‎ زاینده‌رود مغایر با مصالح عمومی کشور است. این پروژه پیامدهای اجتماعی، سیاسی، امنیتی و زیست محیطی گسترده دارد و فاقد توجیه است.
کد خبر: ۴۸۱۱۷۸
تاریخ انتشار: ۱۸ شهريور ۱۳۹۶ - ۱۵:۳۹ 09 September 2017
تابناک اصفهان: در سفر مردادماه 1393 ریاست محترم جمهوری به استان چهارمحال و بختیاری، عملیاتی شدن طرح تأمین و انتقال آب بن ـ بروجن اعلام عمومی شد. بررسی مشخصات فنی و ارزیابی کارشناسی پروژه‎ی بن ـ بروجن موضوع این بررسی است. از آن‎جا که پیش از مطرح شدن پروژه‎ی بن ـ بروجن، تأمین آب شرب و صنعت بروجن، فرادنبه، سفید دشت و روستاهای مسیر از طریق انتقال آب سبزکوه به تصویب رسیده بود و اجرای آن آغاز شده بود، ضمن بیان مشخصات کلی طرح تأمین و انتقال آب سبزکوه به بروجن و شهرها و روستاهای دیگر، این دو طرح مورد مقایسه قرار می‌گیرند.

پروژه‎ی بن ـ بروجن

ظرفیت طرح :(لیتر در ثانیه)1800

حجم سالیانه‎ی آب انتقالی :  (میلیون متر مکعب)    41

محل تأمین آب :رودخانه‎ی زاینده‌رود، پائین دست سد زاینده‌رود

سامانه‎ی انتقال :     خط لوله و پمپاژ

ارتفاع پمپاژ :545  متر در 3 مرحله:

 ـ  مرحله‎ی 1 : (متر)  49

 ـ  مرحله‎ی 2 : (متر)  290

  ـ  مرحله‎ی 3 : (متر)  215

طول خط انتقال اصلی و فرعی :  (کیلومتر)  255

طول خط انتقال اصلی :  (کیلومتر) 115

قطر خطوط اصلی :  (میلی‎متر)  1400 تا 500

طول خط انتقال فرعی : (کیلومتر) 140

قطر خطوط انتقال فرعی : (میلی‎متر) 1000 تا 200

 ارزیابی پروژه‎ی تأمین و انتقال آب بن ـ بروجن

تأمین آب شرب همواره اولویت دارد ولی در شرایطی که گزینه‌های جایگزین وجود دارد، ارزیابی هر گزینه و مقایسه‎ی آن با گزینه‌های دیگر و نهایتاً انتخاب بهترین گزینه ضرورت دارد. پیش از مطرح کردن دیگر گزینه‌های قابل عمل مبانی کلی پروژه‎ی بن ـ بروجن مورد بررسی و ارزیابی قرار می‌گیرد.

ارزیابی پروژه‎ی بن ـ بروجن از دیدگاه مدیریت کلان منابع آب:

منبع تأمین آب پروژه‎ی بن ـ بروجن رودخانه‎ی زاینده‌رود است. به دلایل زیر پروژه‎ی بن ـ بروجن به لحاظ مدیریت منابع آب دارای ایرادات جدی است:

الف: بارگذاری بر زاینده‎رود

رودخانه‎ی زاینده‌رود در اثر بارگذاری‌های بیش از ظرفیت با بحران اجتماعی ـ زیست محیطی روبه‎رو است. ابعاد این بحران آن چنان فراگیر است که پیامدهای عظیمی به شرح زیر داشته است:

ب : پیامدهای زیست‎محیطی بارگذاری‌های بیش از ظرفیت بر زاینده‌رود:

- خشک شدن رودخانه در بخش‌های میانی و شرقی حوضه در چند سال پی در پی

- عدم تأمین حقابه‎ی زیست محیطی تالاب گاوخونی و خطر تبدیل شدن آن به کانون تولید ریزگردهای نمکی

- روند نابودی آبخوان‌ها در حوضه‎ی زاینده‌رود در پی خشک شدن رودخانه و فرو نشست سراسری دشت‌ها؛

با توجه به بحران زیست‎محیطی موجود در حوضه‎ی زاینده‎رود، اجرای پروژه‎ی بن ـ بروجن به منزله‎ی بارگذاری جدید بر روی رودخانه‎ی زاینده‌رود است و بنابراین بحران زیست‎محیطی حوضه را تشدید می‌کند.

ج:‌ پیامدهای حقوقی، اجتماعی،امنیتی بارگذاری‌ها بر زاینده‌رود

مطابق طومار منسوب به شیخ بهایی آبدهی زاینده‌رود طبیعی متعلق به حقابه‎بران طوماری است. مطابق مصوبه‎ی هیأت وزیران به شماره‎ی 4322 مورخ 5/3/1333،‌ آب الحاقی تونل اول کوهرنگ متعلق به حقابه‎برانی طومار شیخ بهایی است. بنابراین کل آبدهی زاینده‌رود طبیعی و آب الحاقی اول به ترتیب با میانگین حجم 845 و 293 (جمعاً 1138) میلیون متر مکعب متعلق به صاحبان حق به شرح زیر است:

- حقابه‎‎بران طوماری ؛

- حقابه‎ی زیست‎محیطی رودخانه و تالاب گاوخونی ؛

- سهم آبه بران تا مقطع تصویب قانون توزیع عادلانه‎ی آب (سال 1361) ؛

- شرب تا سال 1361 به میزان 30 میلیون متر مکعب ؛

این مبنای تقسیم حقوقی آب که به تصویب شورای عالی آب رسیده است نشان می‌دهد دولت تنها اختیار دار منابع آب حاصل از تونل دوم کوهرنگ با میانگین حجم 224 و تونل چشمه لنگان و خدنگستان با میانگین حجم 130 (جمعاً 354) میلیون متر مکعب است.

این در شرایطی است که حجم تعهدات و تخصیص‌های داده شده دولت در استان‌های اصفهان، یزد، چهارمحال و بختیاری به بخش‌های شرب، صنعت، کشاورزی بدون احتساب تخصیص داده شده به پروژه‎ی بن ـ بروجن بالغ بر 1013 میلیون متر مکعب است.

در واقع دولت با دادن تعهدات و تخصیص‌ آب مازاد بر حجم منابع آب در اختیار خود، کمبود آب را از محل تصرف حقابه‎ی زیست‎محیطی رودخانه‎، تالاب و نیز حقابه‎ی حقابه‎داران، سهم آبه‎بران و حق اشتراکی‌ها تأمین کرده است. نتیجه‎ی این رویه بحران عمیق و فراگیری است که در ابعاد اجتماعی ـ سیاسی ـ امنیتی ـ حقوقی گریبانگیر حوضه‎ی زاینده‌رود شده است. با عنایت به این‎که پروژه‎ی بن ـ بروجن به معنی بارگذاری جدید بر زاینده‌رود است بدون آن‎که دولت منابع آب لازم در اختیار داشته باشد نتیجه‌ای جز نقض بیش‎تر حقوق قانونی حقابه‎داران، سهم آبه بران و حق اشتراکی‌ها توسط دولت و تشدید بحران‌های اجتماعی ـ امنیتی ـ حقوقی موجود نخواهد بود.

ارزیابی پروژه‎ی بن ـ بروجن از دید اقتصاد مهندسی و مصالح ملی:

بخش‌های مهمی از مناطق هدف پروژه‎ی بن ـ بروجن از جمله شهرهای بروجن ـ فرادنبه ـ سفید دشت و برخی دیگر از مناطق و روستاهای زیر پوشش آن در حوضه‎ی آبریز کارون قرار دارند. در واقع اجرای پروژه‎ی بن ـ بروجن به مفهوم انتقال بین حوضه‌ای آب از حوضه‎ی زاینده‌رود به حوضه‎ی کارون است.!!

انتقال بین حوضه‌ای آب از حوضه‎ی بحران زده و دچار کمبود شدید آب زاینده‌رود به حوضه‎ی پرآب و دارای آب مازاد بر مصارف کارون، مغایر با منطق کارشناسی، مصالح ملی و اصول و مبانی مدیریت منابع آب و اقتصاد مهندسی است. اجرای پروژه‎ی بن ـ بروجن به مفهوم آن است که آب‌هایی که با هزینه‎ی سنگین از حوضه‎ی کارون به حوضه‎ی زاینده‌رود منتقل شده‌اند با صرف هزینه‎ی سنگین به حوضه‎ی مبدأ یعنی حوضه‎ی کارون بازگردانده شوند.!! هیچ منطق کارشناسی و مدیریت اصولی منابع آب چنین اقدامی را موجه نمی‌شناسد، مگر آن که پروژه‎های جایگزین و قابل عمل وجود نداشته باشد و تأمین و انتقال آب از زاینده‌رود ناگزیر و الزام آور باشد. در ادامه‎ی پروژه‌های جایگزین معرفی می‌شود و نشان داده خواهد شد پروژه‎ی بن ـ بروجن از هر نظر فاقد توجیه است.

پروژه‌های جایگزین پروژه‎ی بن ـ بروجن

سد چغاخور

سد چغاخور با حجم سالیانه‎ی 35 میلیون متر مکعب که مصرف کشاورزی دارد قابلیت تأمین آب شرب شهر بروجن با نیاز حداکثر 7 میلیون متر مکعب در سال را دارا می‎باشد.

پروژه‎ی انتقال آب سبزکوه

پروژه‎ی انتقال آب سبزکوه مشخصاً برای تأمین و انتقال آب شرب و صنعت به بروجن ـ فرادنبه ـ سفیددشت و دیگر روستاهای منطقه‎ی تصویب و عملیات اجرایی آن آغاز شده است. این پروژه دارای مشخصات زیر است:

حجم آب قابل انتقال : (میلیون متر مکعب) 56

طول تونل انتقال :(کیلومتر) 7/10

قطر تونل: (متر) 6/3

سامانه‎ی انتقال : ثقلی و بدون نیاز به پمپاژ

پروژه‎ی انتقال آب سبزکوه آب را به طور ثقلی به مخزن سد چغاخور انتقال می‌دهد و از آن‎جا به صورت ثقلی به تونل موجود چغاخور (حلوایی) انتقال می‌یابد. از نکات بارز پروژه‎ی سبزکوه آن است که با این‎که آب به صورت ثقلی و بدون پمپاژ انتقال می‌یابد تراز آب قابل تأمین در این پروژه حدود 200 متر بالاتر از تراز آب قابل تحویل به بروجن در پروژه‎ی بن ـ بروجن است.

بنابراین به لحاظ مبانی کارشناسی ـ اقتصاد مهندسی ـ مبانی مدیریت منابع آب و مصالح ملی این پرسش به طور جدی مطرح است که چرا با وجود پروژه‎ی انتقال سبزکوه به بروجن، پروژه‎ی انتقال آب زاینده‌رود در قالب طرح موسوم به بن ـ بروجن در دستور کار قرار گرفته است؟

چه دلیلی دارد پروژه‎ی ثقلی و با کم‎ترین هزینه‎ی اجرا و بهره‌برداری سبزکوه که از طریق آن آب حوضه‎ی کارون در خود حوضه‎ی کارون به مصرف می‌رسد به کناری گذاشته شده است و به جای آن پروژه‌ای با 545 متر ارتفاع پمپاژ، حدود 255 کیلومتر خطوط انتقال اصلی و فرعی و با بارگذاری بر حوضه‎ی بحران زده‎ی زاینده‌رود جایگزین آن شده است؟!!

پروژه‎ی انتقال آب از سد سورک

سد سورک در غرب شهر بروجن و در فاصله‎ی حدود 20 کیلومتری آن قرار دارد. تأمین بخشی از آب مورد نیاز صنعت از سد سورک امکان‎پذیر است. بنابراین با وجود این منبع آب در خود منطقه، انتقال آب از زاینده‌رود با 10 برابر طول خط انتقال و 10 برابر ارتفاع پمپاژ قابل توجیه نیست.

پروژه‌های انتقال آب از دیگر سر شاخه‌های کارون

به دلیل آن که بروجن، فرادنبه و سفید دشت در حوضه‎ی کارون واقع هستند امکان انتقال آب از سرشاخه‌های کارون از جمله رودخانه‎ی ونک، آقبلاغ، و... قابل بررسی است. مزیت عمده‎ی این راهکارها آن است که آب تخصیص یافته از سرشاخه‌های کارون در خود حوضه‎ی کارون مصرف می‌شود و مستلزم انتقال بین حوضه‌ای آب از حوضه‎ی زاینده‌رود به حوضه‎ی کارون نخواهد بود و اجرای آن‎ها بحران فراگیر موجود در حوضه‎ی زاینده‎رود را تشدید نمی‎کند.

جمع‎بندی و نتیجه‌گیری:

پروژه‎ی بن ـ بروجن به دلیل 545 متر ارتفاع پمپاژ در 3 مرحله و همچنین بالغ بر 255 کیلومتر خطوط انتقال اصلی و فرعی پروژه‌ای غیر اقتصادی و غیر کارشناسی است.

پروژه‎ی بن ـ بروجن به دلیل بارگذاری جدید بر حوضه‎ی زاینده‌رود مغایر با مصالح عمومی کشور است. این پروژه پیامدهای اجتماعی ـ سیاسی ـ امنیتی ـ زیست محیطی گسترده دارد و فاقد توجیه است.

پروژه‎ی بن ـ بروجن مستلزم انتقال بین حوضه‌ای آب از حوضه‎ی کم آب زاینده رود به حوضه‎ی پرآب و دارای مازاد آب کارون است. این پروژه موجب می‌شود آب‌هایی که با هزینه‎های سنگین از حوضه‎ی کارون به حوضه‎ی زاینده‌رود منتقل شده است با صرف هزینه‌های سنگین اجرا و بهره‌برداری ،به حوضه‎ی مبدأ بازگردانده شود.

 پروژه‎ی مصوب و در دست اجرای انتقال آب سبزکوه به بروجن ، فرادنبه و سفید دشت با تأمین حجم آب بیش‎تر، بدون نیاز به پمپاژ و با خط انتقال به مراتب کوتاه‎تر، پروژه‎ی منطقی و کارشناسی برای تأمین آب شرب و صنعت مورد نیاز شهر بروجن ، فرادنبه ، سفید دشت و ... است.

پژوهش از سعید قدوسی‎پور
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار