مسجد جامع اصفهان را آب نَبُرد؛ بیمسئولیتی بُرد/ میراث جهانی در بحران بی تدبیری!
به گزارش خبرنگار تابناک از استان اصفهان، آنچه امروز درباره نفوذ نم و رطوبت به مسجد جامع عتیق اصفهان مطرح میشود، یک حادثه ناگهانی نیست، بلکه برآیند سالها بیتوجهی و فقدان تدبیر پیشگیرانه در قبال یکی از ارزشمندترین بناهای تاریخی کشور است.
وقتی مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان در نشست اضطراری صراحتاً اعلام میکند که «این معضلات چند سال ادامه داشته و اکنون به بحران رسیده است»، عملاً مهر تأییدی بر این واقعیت میزند که با یک ترک فعل مزمن و نه یک اتفاق دفعی روبهرو هستیم.
«منصور شیشهفروش» مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان، در تشریح علت حادثه میگوید بررسیهای کارشناسی و ویدئومتری لولهها نشان داده شکستگی خط لوله آب در گذر پشت گنبد نظامالملک، عامل اصلی پر شدن چاههای جذبی تا عمق چهار متر، تخریب نایکشها و کانالهای زهکشی و نفوذ گسترده آب به زیر سازه مسجد بوده است.
به گفته وی، همین روند باعث ترکخوردگی سقف شبستان غربی گنبد نظامالملک، نشست سردر شبستان جنوبی و رانش در بخشهایی از بنا شده است. این توضیحات بهروشنی نشان میدهد که با یک فرآیند تدریجی مواجه بودهایم؛ فرآیندی که نشانههای آن مدتها پیش از بروز آسیبهای آشکار وجود داشته است.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان در ادامه، مجموعهای از عوامل تشدیدکننده را برمیشمارد که هیچکدام تازه یا غیرقابل پیشبینی نیستند: شیب نامناسب کوچهها و گذرهای اطراف که روانآبهای بارانی را به سمت مسجد هدایت میکند، کمبود یا انسداد چاههای جذبی و ناودانها، نشتی از سرویسهای بهداشتی صنوف مجاور و فرسودگی شدید شبکههای آب و فاضلاب منطقه. طرح این موارد از سوی متولی مدیریت بحران، این سؤال اساسی را پیش میکشد که چرا این مشکلات بدیهی، پیش از رسیدن آب به زیر پیهای بنایی هزارساله، برطرف نشدهاند؟
با این حال، راهکارهایی که امروز بهعنوان مصوبه جلسه اضطراری اعلام میشود، خود گواهی بر تأخیر در تصمیمگیری است. وی در این رابطه میگوید شهرداری مکلف شده اصلاح فوری شیب کوچهها، پایین آوردن سطح گذرها، بازگشایی سنگفرشها و ساماندهی معابر را بر اساس نظر کمیته فنی میراث فرهنگی انجام دهد. همچنین ساماندهی ناودانها، چاههای جذبی، نایکشها و کانالهای زهکشی، بهسازی سرویسهای بهداشتی داخل مجموعه و حتی تهیه دستگاه نشتیاب پیشرفته برای پایش مستمر میراث فرهنگی الزامی اعلام شده است. پرسش اینجاست که چرا چنین اقدامات ابتدایی و پیشگیرانهای، پیش از وقوع آسیبهای جدی، در دستور کار قرار نگرفته بود؟
شیشهفروش، همچنین از اجرای ویدئومتری شبکه، شناسایی و بازسازی خطوط فرسوده و کنترل ویژه نشتیهای آب و فاضلاب بهعنوان اولویت یاد میکند. این تأکید دیرهنگام نشان میدهد پایش مستمر و نگاه پیشگیرانه، جای خود را به مدیریتی داده که تنها پس از بروز نشانههای بحران فعال میشود. در چنین شرایطی، مفهوم مدیریت بحران عملاً به مدیریت پس از خسارت تقلیل پیدا میکند.
این وضعیت در خلأ رخ نداده است. پیش از این نیز بارها درباره رها بودن بسیاری از بناهای تاریخی اصفهان، فرسودگی تأسیسات زیرسطحی و نبود برنامه نگهداری منسجم هشدار داده شده بود. آنچه امروز در مسجد جامع عتیق میبینیم، ادامه همان بیتوجهیها و عدم رسیدگیهایی است که سالهاست در لایههای مختلف میراث شهری جریان دارد و حالا یکی از مهمترین نمادهای تاریخی اصفهان را به مرز بحران رسانده است.
وقتی شیشهفروش هشدار میدهد هرگونه تأخیر در اجرای مصوبات به دادستانی گزارش خواهد شد و دستگاه متخلف معرفی میشود، این پرسش ناگزیر مطرح میشود که مسئولیت تأخیرهای گذشته بر عهده چه کسانی است؟ اگر این معضلات چند سال ادامه داشته، چرا برخورد قانونی تنها پس از رسانهای شدن بحران مطرح میشود؟ آیا ترک فعلهای پیشین نباید به همان اندازه مورد بررسی و پاسخگویی قرار گیرد؟
مسجد جامع عتیق اصفهان، که قرنها در برابر بلایای طبیعی و انسانی ایستاده، امروز بیش از هر چیز از بیتدبیری انسانی آسیب میبیند. اگر قرار باشد تدبیر همیشه بعد از حادثه معنا پیدا کند، باید پذیرفت که خطر برای میراث کهن اصفهان نه یک هشدار دور، بلکه واقعیتی تکرارشونده است.
انتهای پیام/