چتباتها در نقش روانشناس؛ همدم جدید برای درددلهای پنهان
به گزارش خبرنگار تابناک از استان اصفهان، در سالهای اخیر استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی به شکل چشمگیری افزایش یافته است. بسیاری از کاربران ابتدا از این ابزارها برای ترجمه، نوشتن متن یا انجام کارهای درسی و کاری استفاده میکردند، اما به تدریج کاربرد دیگری نیز برای آن پیدا کردند؛ گفتوگو درباره مسائل شخصی و روحی. امروز برخی افراد درباره اضطرابهای روزمره، مشکلات عاطفی، اختلافات خانوادگی و حتی بحرانهای روحی خود با چتباتهای هوش مصنوعی صحبت میکنند.
برای بخشی از کاربران، این گفتوگوها شبیه نوعی تخلیه روانی است. آنها احساس میکنند میتوانند بدون محدودیت زمانی و بدون نگرانی از واکنش طرف مقابل، درباره احساسات و مشکلات خود حرف بزنند. در واقع، هوش مصنوعی برای برخی افراد به نوعی «شنونده همیشه در دسترس» تبدیل شده است؛ شنوندهای که نه خسته میشود، نه عجله دارد و نه قضاوت میکند.
حداقل کسی هست که حرفهایمان را بشنود
برخی شهروندان میگویند دلیل اصلی استفاده از هوش مصنوعی برای صحبت درباره مسائل شخصی، نیاز به شنیده شدن است؛ نیازی که گاهی در زندگی روزمره کمتر پاسخ داده میشود.
یکی از کاربران میگوید: «گاهی آدم فقط میخواهد حرف بزند و احساساتش را بگوید. ممکن است دوستان یا خانواده وقت نداشته باشند یا نخواهیم همه چیز را به آنها بگوییم. وقتی با هوش مصنوعی حرف میزنم، حداقل احساس میکنم کسی هست که گوش میدهد و پاسخ میدهد.»
کاربر دیگری نیز تجربه مشابهی دارد: «گاهی نیمهشب ذهنم درگیر است و نمیتوانم با کسی صحبت کنم. در چنین مواقعی سراغ هوش مصنوعی میروم و درباره چیزی که ذهنم را مشغول کرده حرف میزنم. شاید همه جوابها کامل نباشد، اما همین که بتوانم مسئله را بیان کنم، کمککننده است.»
به گفته برخی کاربران، امکان ناشناس بودن و نبود قضاوت اجتماعی باعث میشود افراد راحتتر درباره مسائل حساس مانند مشکلات عاطفی یا خانوادگی صحبت کنند.
هزینههای بالا؛ مانعی جدی برای مراجعه به مشاور
یکی از مهمترین عواملی که برخی افراد را از مراجعه به مشاور یا روانشناس دور کرده، هزینههای بالای جلسات مشاوره است. بسیاری از شهروندان میگویند هزینه هر جلسه مشاوره برای برخی خانوادهها قابل توجه است و اگر یک فرد نیاز به چندین جلسه درمانی داشته باشد، مجموع هزینهها به رقم قابل توجهی میرسد.
یکی از شهروندان میگوید: «اگر کسی واقعاً بخواهد مشکلش را جدی پیگیری کند، باید چندین جلسه مشاوره برود. وقتی هر جلسه هزینه بالایی دارد، خیلیها توان ادامه دادن را ندارند.»
برخی نیز معتقدند خدمات مشاوره در بسیاری از مراکز تحت پوشش بیمه قرار ندارد و همین موضوع باعث میشود افراد ترجیح دهند از روشهای جایگزین استفاده کنند؛ روشهایی که هزینه کمتری دارد یا حتی رایگان است.
تردید نسبت به کیفیت برخی جلسات مشاوره
در کنار مساله هزینه، برخی شهروندان از تجربههای نهچندان رضایتبخش در جلسات مشاوره صحبت میکنند. آنها میگویند گاهی پاسخهایی که دریافت کردهاند بیش از حد کلی بوده یا احساس کردهاند مشاور شناخت کافی از شرایط آنها ندارد.
یکی از شهروندان میگوید: «چند جلسه مشاوره رفتم، اما احساس کردم بیشتر توصیهها عمومی است؛ چیزهایی که شاید در کتابها یا اینترنت هم بتوان پیدا کرد. همین باعث شد انگیزه ادامه دادن را از دست بدهم.»
البته بسیاری از متخصصان معتقدند چنین تجربههایی ممکن است به دلیل انتخاب نادرست مشاور یا کوتاه بودن روند درمان رخ دهد، اما همین تجربهها برای برخی افراد باعث بیاعتمادی نسبت به مشاوره حضوری شده است.
ترس از قضاوت و خجالت از مراجعه حضوری
عامل فرهنگی نیز در این میان نقش مهمی دارد. در برخی جوامع، هنوز مراجعه به روانشناس با نوعی نگاه منفی یا سوءبرداشت همراه است. برخی افراد نگرانند که اگر دیگران متوجه مراجعه آنها به مشاور شوند، برداشت نادرستی از وضعیت روحیشان داشته باشند.
یکی از شهروندان میگوید: «بعضیها هنوز فکر میکنند کسی که پیش روانشناس میرود حتماً مشکل جدی دارد. همین نگاه باعث میشود بعضی افراد ترجیح دهند اصلاً مراجعه نکنند.»
در چنین فضایی، صحبت با یک ابزار دیجیتال برای برخی افراد بسیار راحتتر است، زیرا هیچ نگرانی از قضاوت یا دیده شدن وجود ندارد.
روانشناسان: هوش مصنوعی میتواند کمککننده باشد، نه جایگزین
بسیاری از روانشناسان معتقدند استفاده از هوش مصنوعی برای گفتوگو درباره مسائل روزمره یا دریافت اطلاعات عمومی میتواند مفید باشد، اما این فناوری نمیتواند جایگزین کامل مشاوره حرفهای شود.
امینی روانشناس در این باره توضیح میدهد: «در فرآیند درمان روانشناختی، ارتباط انسانی نقش بسیار مهمی دارد. روانشناس تنها به کلمات فرد توجه نمیکند، بلکه لحن صحبت، زبان بدن، حالات چهره، سابقه زندگی و الگوهای رفتاری او را نیز بررسی میکند. این مجموعه اطلاعات به تشخیص دقیق مشکل و طراحی روند درمان کمک میکند.»
وی ادامه میدهد: «هوش مصنوعی میتواند پیشنهادهای عمومی برای مدیریت استرس، اضطراب یا بهبود سبک زندگی ارائه دهد و حتی در برخی موارد به افراد کمک کند احساسات خود را بهتر بیان کنند، اما درمان اختلالات روانی نیازمند یک رابطه درمانی واقعی است؛ رابطهای که بر پایه اعتماد، تعامل انسانی و شناخت عمیق شکل میگیرد.»
این روانشناس همچنین هشدار میدهد که در مواردی مانند افسردگی شدید، اختلالات اضطرابی جدی، افکار خودآسیبرسان یا بحرانهای خانوادگی پیچیده، مراجعه به متخصص ضروری است. به گفته او، استفاده صرف از ابزارهای دیجیتال در چنین شرایطی ممکن است باعث تأخیر در دریافت کمک حرفهای شود.
وی در عین حال تأکید میکند که فناوری میتواند نقش مکمل داشته باشد: «در آینده احتمالاً ترکیبی از خدمات دیجیتال و مشاوره حضوری شکل خواهد گرفت. ابزارهای هوش مصنوعی میتوانند در افزایش آگاهی عمومی درباره سلامت روان و حتی هدایت افراد به سمت دریافت کمک تخصصی مؤثر باشند.»
چرا هوش مصنوعی برای برخی افراد جذاب شده است؟
کارشناسان معتقدند محبوبیت روزافزون هوش مصنوعی در حوزه گفتوگوهای شخصی نتیجه ترکیب چند عامل مختلف است. دسترسی سریع و شبانهروزی به این ابزارها باعث میشود افراد در هر زمان که احساس نیاز کنند بتوانند درباره مشکل خود صحبت کنند. در کنار این موضوع، هزینه بسیار پایین یا رایگان بودن این خدمات برای بسیاری از کاربران جذاب است.
علاوه بر این، نبود نگرانی از قضاوت اجتماعی، امکان بیان راحتتر مسائل شخصی و دریافت پاسخهای فوری از دیگر عواملی است که برخی افراد را به استفاده از این ابزارها ترغیب میکند.
تغییر مسیر جستوجوی حمایت روانی
گسترش استفاده از هوش مصنوعی برای بیان مشکلات روحی نشان میدهد شیوه جستوجوی حمایت روانی در جامعه در حال تغییر است. اگر در گذشته مراجعه به روانشناس تنها گزینه جدی برای دریافت کمک تخصصی محسوب میشد، امروز فناوری مسیرهای جدیدی را پیش روی افراد قرار داده است.
با این حال، بسیاری از متخصصان معتقدند این تغییر نباید به معنای کنار گذاشتن کامل خدمات حرفهای باشد. بلکه بهتر است از ظرفیت فناوری به عنوان ابزاری مکمل استفاده شود؛ ابزاری که میتواند در کنار خدمات تخصصی، به افزایش آگاهی و دسترسی افراد به حمایت روانی کمک کند.
انتهای پیام/